UNIA EUROPEJSKA Komitet Regionów Zgromadzenie przedstawicieli władz lokalnych i regionalnych UE	Sieć Monitorująca Stosowanie Zasady Pomocniczości

Instytucja:
Tytuł inicjatywy UE:
Dokument źródłowy: (np. COM(2005) 112)

Celem zasady pomocniczości jest zapewnienie, że decyzje podejmowane są jak najbliżej obywatela i na najbardziej odpowiednim szczeblu dla skutecznego osiągnięcia zamierzonych celów. Wymaga to stałego sprawdzania, czy działania podejmowane przez UE są uzasadnione w świetle możliwości dostępnych na szczeblu krajowym, regionalnym czy lokalnym. W traktacie lizbońskim uzupełniono definicję zasady pomocniczości, wskazując wyraźnie na jej wymiar lokalny i regionalny. Niniejszy schemat opracowano jako narzędzie dla partnerów Sieci Monitorującej Stosowanie Zasady Pomocniczości w celu ułatwienia im oceny zgodności inicjatyw UE z zasadami pomocniczości i proporcjonalności, z jednoczesnym uwzględnieniem koncepcji lepszego stanowienia prawa. Częścią schematu jest załącznik zawierający odpowiednie źródła informacji.

PL

1. RODZAJ KOMPETENCJI / PODSTAWA PRAWNA
Zasada pomocniczości ma zastosowanie jedynie w dziedzinach, które nie należą do wyłącznej kompetencji Unii (art. 5 TUE), czyli w zakresie kompetencji dzielonych i wspierających. Na początku analizy dotyczącej zasady pomocniczości należy określić rodzaj kompetencji wchodzącej w grę w przypadku danej inicjatywy UE. W tym celu konieczne jest określenie podstawy prawnej. Podstawą prawną inicjatywy UE jest artykuł traktatu nadający instytucjom UE uprawnienie do działania w danej dziedzinie polityki. Szczególnie ważne jest określenie konkretnej podstawy prawnej dla aktów ustawodawczych, lecz ma to także znaczenie w przypadku aktów niemających charakteru ustawodawczego, takich jak komunikaty oraz białe i zielone księgi. W tym przypadku wystarczyłoby jednak tylko określenie dziedzin(y) polityki pojawiających się w odpowiednich tytułach czy rozdziałach traktatu. Podstawę prawną i typ kompetencji można określić, odpowiadając na następujące pytania:

1.1 Które artykuły, tytuły czy rozdziały traktatu są podstawą uprawnienia UE do podjęcia działania w danej dziedzinie? (zob. spis artykułów w załączonej tabeli, pkt 1)
1.2 Czy kompetencja ma charakter wyłączny, dzielony czy wspierający? (zob. załączona tabela) W przypadku wyłącznych kompetencji UE, należy ocenić tylko zgodność z zasadą proporcjonalności (zob. punkt 3).

2. ZASADA POMOCNICZOŚCI, czyli czy UE powinna podjąć działania?
W dziedzinach, które nie należą do jej wyłącznej kompetencji, Unia podejmuje działania tylko wówczas i tylko w takim zakresie, w jakim cele zamierzonego działania nie mogą zostać osiągnięte w sposób wystarczający przez Państwa Członkowskie, zarówno na poziomie centralnym, jak i regionalnym oraz lokalnym, i jeśli ze względu na rozmiary lub skutki proponowanego działania możliwe jest lepsze ich osiągnięcie na poziomie Unii (art. 5 TUE). UE powinna podejmować działania tylko wtedy, gdy zostanie to uznane za konieczne i przynoszące wyraźne korzyści. To, czy te dwa warunki łącznie są spełnione, można ocenić, odpowiadając na poniższe pytania. Użytecznymi źródłami informacji dla tej analizy są oceny wpływu (zob. załącznik, punkt 2) i/lub uzasadnienia i motywy wniosków ustawodawczych.
2.1 Czy proponowane działanie jest konieczne
ponieważ rozważana kwestia ma aspekty transnarodowe, które nie mogą zostać uregulowane odpowiednio za pomocą samodzielnych działań państw członkowskich i/lub ich władz lokalnych i regionalnych?
i/lub
ponieważ działania podejmowane samodzielnie przez państwa członkowskie lub brak działań na szczeblu UE byłyby sprzeczne z wymogami traktatów lub w inny sposób miałyby znaczny niekorzystny wpływ na interesy państw członkowskich?
i/lub
ponieważ istniejące środki UE i/lub ukierunkowana pomoc w tych ramach jest niewystarczająca do osiągnięcia zamierzonych celów?
2.2 Czy proponowane działania przyniosłyby wyraźne korzyści, ze względu na ich skalę i/lub efektywność, w porównaniu z działaniem na szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym (np. korzyści skali, jasność prawa, jednolitość podejść prawnych itp.)?

3. ZASADA PROPORCJONALNOŚCI, czyli w jaki sposób UE powinna podjąć działania?
Zakres i forma działania Unii nie wykraczają poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celów Traktatów (art. 5 TUE). Środki zaproponowane przez UE muszą być odpowiednie do osiągnięcia zamierzonych celów.
3.1 Można ocenić, czy charakter i zakres proponowanego działania jest zgodny z wymogami proporcjonalności, odpowiadając na poniższe pytania. Użytecznymi źródłami informacji dla tej analizy są oceny wpływu (zob. załącznik, punkt 2) i/lub uzasadnienia i motywy wniosków ustawodawczych.
Czy proponowane działanie jest odpowiednim sposobem osiągnięcia zamierzonych celów?
oraz
Czy proponowana forma działania (wybór instrumentu) jest możliwie najprostszym sposobem osiągnięcia zamierzonych celów? (UE powinna ustanawiać przepisy jedynie w koniecznym zakresie. Przy poszanowaniu wymogów traktatu i pod warunkiem, że jest to wystarczające do osiągnięcia zamierzonych celów należy przedkładać dyrektywy nad rozporządzenia, dyrektywy ramowe nad środki szczegółowe, zaś środki niemające charakteru ustawodawczego, takie jak niewiążące zalecenia, nad akty legislacyjne; należy dawać pierwszeństwo wspieraniu współpracę między państwami członkowskimi, koordynowaniu działań krajowych lub uzupełnianiu i wspieraniu takich działań za pomocą wytycznych, tworzeniu mechanizmów wymiany informacji itp.)
oraz
Czy proponowane działanie pozostawia możliwie najszerszy margines dla decyzji krajowych (tzn. na szczeblu centralnym, regionalnym i lokalnym), aby osiągnąć zamierzone cele? (Przy poszanowaniu wymogów traktatu oraz o ile jest to wystarczające do osiągnięcia zamierzonych celów, środki UE powinny oferować państwom członkowskim alternatywne sposoby osiągnięcia celów; należy także zapewnić poszanowanie utrwalonych rozwiązań w poszczególnych państwach. W przypadkach, gdy konieczne jest ustanowienie standardów na szczeblu UE, należy rozważyć ustanowienie standardów minimalnych, pozostawiając państwom członkowskim swobodę wyznaczenia wyższych standardów).
3.2 Jeśli Państwa zdaniem proponowane działanie rzeczywiście wykracza poza niezbędne ramy, jaki byłby wobec tego mniej restrykcyjny, alternatywny sposób osiągnięcia zamierzonych celów?

4. LEPSZE STANOWIENIE PRAWA
4.1 Jeżeli inicjatywie UE towarzyszy ocena wpływu (zob. załącznik, punkt 2), to czy Państwa zdaniem odpowiednio uwzględnia aspekty lokalne i regionalne? Czy zgadzają się Państwo z oceną zaproponowaną przez Komisję Europejską?
4.2 Czy realizacja proponowanego działania pociągnęłaby za sobą obciążenia finansowe i/lub administracyjne dla Państwa administracji i/lub podmiotów gospodarczych i/lub obywateli w Państwa regionie/mieście/gminie? Czy te koszty byłyby proporcjonalne do zamierzonych celów? Jeżeli wpływ inicjatywy UE nie został oceniony (odrębnie poprzez ocenę wpływu lub bezpośrednio w ramach inicjatywy), proszę wskazać, czy Państwa zdaniem należy dodatkowo ocenić potencjalne obciążenia finansowe i/lub administracyjne, np. poprzez konsultacje w ramach różnych sieci KR-u.

5. ROLA UE
Jaką rolę powinna Państwa zdaniem odgrywać UE w danej dziedzinie polityki? (Na przykład: Czy UE powinna tylko ustanowić ogólne ramy / ogólne cele, czy raczej ustanowić bardziej szczegółowe przepisy? Czy UE powinna zapewniać większe wsparcie, np. poprzez koordynację istniejących polityk krajowych, czy też konieczne są szersze i bardziej bezpośrednie działania UE? Czy konieczne są środki regulacyjne, czy też Państwa zdaniem wystarczyłyby rozwiązania alternatywne względem ustawodawstwa, np. wytyczne Komisji Europejskiej?)

Załącznik

1. RODZAJ KOMPETENCJI I PODSTAWA PRAWNA INICJATYW UE

WYŁĄCZNA KOMPETENCJA UE (Art. 3 TFEU)
Obszar polityki	Podstawa prawna (artykuły traktatów)	Obowiązkowa konsultacja z KR-em?
Unia celna	Art. 31 TFUE	NIE
Ustanawianie reguł konkurencji niezbędnych do funkcjonowania rynku wewnętrznego	Artykuły 103 i 109 TFUE	NIE
Polityka pieniężna dla państw członkowskich, których walutą jest euro	Artykuły 127–138 TFUE (Art. 3 ust. 4 TUE)	NIE
Zachowanie morskich zasobów biologicznych w ramach wspólnej polityki rybołówstwa.	Artykuły 3, 40 i 43 TFUE	NIE
Wspólna polityka handlowa	Artykuły 206 i 207 TFUE	NIE
Zawieranie umów międzynarodowych (w wyżej wymienionych obszarach oraz w innych obszarach, jeżeli ich zawarcie zostało przewidziane w akcie ustawodawczym UE lub jest niezbędne do umożliwienia Unii wykonywania jej wewnętrznych kompetencji bądź w zakresie, w jakim ich zawarcie może wpływać na wspólne zasady lub zmieniać ich zakres).	Podstawą prawną będzie zawsze artykuł traktatu dotyczący przedmiotu umowy oraz artykuły 216–218 TFUE, jeżeli chodzi o procedurę	NIE

KOMPETENCJE DZIELONE (Art. 4 TFUE)
Obszar polityki	Podstawa prawna (artykuły traktatów)	Obowiązkowa konsultacja z KR-em?
Rynek wewnętrzny	Art. 26 (ogólny) oraz 46 i 48 (pracownicy), 50 i 59 (zakładanie przedsiębiorstw i usługi), 64 (kapitał), 113 (opodatkowanie) oraz 114 (ogólna klauzula dotycząca harmonizacji) TFUE (Art. 3 ust. 3 TUE)	NIE
Polityka społeczna, w odniesieniu do aspektów określonych w TFUE	Art. 153 TFUE (155 dla umów między partnerami społecznymi)	TAK Art. 153
Art. 157 TFUE – równość traktowania kobiet i mężczyzn	NIE
Art. 19 TFUE – zwalczanie dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną	NIE
Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna	Art. 175, 177 i 178 TFUE, art. 164 TFUE dla EFS (Art. 3 ust. 3 TUE)	TAK Artykuły 175, 177 i 178 Art. 164 dla EFS
Rolnictwo i rybołówstwo, z wyłączeniem zachowania morskich zasobów biologicznych	Artykuły 4, 40 i 43 TFUE	NIE
Środowisko naturalne	Art. 192 TFUE (Art. 3 ust. 3 TUE)	TAK Art. 192
Ochrona konsumentów	Art. 169 TFUE	NIE
Transport	Artykuły 91 i 100 TFUE	TAK Artykuły 91 i 100
Sieci transeuropejskie	Art. 172 TFUE	TAK Art. 172
Energia	Art. 194 TFUE	TAK Art. 194
Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości	Artykuły 67 (ogólny), 77 (granice i przepływ), 78 (azyl, zasada pomocniczości i ochrona tymczasowa), 79 (imigracja), 81 (współpraca sądowa w sprawach cywilnych), 82 (współpraca sądowa w sprawach karnych), 83 (prawo karne materialne), 84 (zapobieganie przestępczości), 87, 88 i 89 TFUE (współpraca policyjna) (Art. 3 ust. 2 TUE)	NIE, lecz dodatkowo wspomina się o kontroli przestrzegania zasady pomocniczości przeprowadzanej przez parlamenty krajowe na mocy art. 69
Wspólne problemy bezpieczeństwa w zakresie zdrowia publicznego, w odniesieniu do aspektów określonych w TFEU	Art. 168 TFUE, w szczególności środki przyjęte na mocy ust. 4	TAK Art. 168 ust. 4
Badania, rozwój technologiczny i przestrzeń kosmiczna	Artykuły 182, 188 i 189 TFUE	NIE
Współpraca na rzecz rozwoju i pomoc humanitarna	Artykuły 209, 212 i 214 TFUE	NIE

KOMPETENCJE UE O CHARAKTERZE WSPIERAJĄCYM (Art. 6 TFUE)
Obszar polityki	Podstawa prawna (artykuły traktatów)	Obowiązkowa konsultacja z KR-em?
Ochrona i poprawa zdrowia ludzkiego	Art. 168 TFUE (oprócz ust. 4)	TAK Art. 168 ust. 5
Przemysł	Art. 173	NIE
Kultura	Art. 167 (Art. 3 ust. 3 TUE)	TAK Art. 167
Turystyka	Art. 195	NIE
Edukacja, kształcenie zawodowe, młodzież i sport	Artykuły 165 i 166 TFUE	TAK Artykuły 165 i 166
Ochrona ludności	Art. 196	NIE
Współpraca administracyjna	Artykuły 74 i 197	NIE

SZCZEGÓLNE OBSZARY POLITYKI UE
Obszar polityki	Podstawa prawna (artykuły traktatów)	Obowiązkowa konsultacja z KR-em?
Koordynacja polityki gospodarczej	Artykuł 2 ust. 3, artykuły 5, 120–123 TFUE	NIE
Koordynacja polityki zatrudnienia	Artykuł 2 ust. 3, artykuły 5, 148 i 149 TFUE	TAK Artykuły 148 i 149 TFUE

2. ISTOTNE ŹRÓDŁA DOTYCZĄCE OCENY WPŁYWU INICJATYW UE

Uwaga: sygnatura ‘SEC’ na stronie tytułowej inicjatywy Komisji oznacza, że przeprowadzono ocenę wpływu.

2.1. Sekcja „Lepsze stanowienie prawa” na stronie Komisji Europejskiej:

http://ec.europa.eu/governance/better_regulation/index_en.htm

Zob. w szczególności podsekcję „Ocena wpływu” w menu po lewej stronie

2.2. Sekcja „Ocena wpływu” na stronie Komisji Europejskiej:

http://ec.europa.eu/governance/impact/index_en.htm

Zob. w szczególności podsekcję „List of impact assessments” (Spis ocen wpływu) w menu po lewej stronie

2.3 Oceny wpływu są także dostępne za pośrednictwem strony Prelex:

http://ec.europa.eu/prelex

Prelex to baza danych dotycząca międzyinstytucjonalnych procedur, która monitoruje główne etapy procesu podejmowania decyzji między Komisją i innymi instytucjami.

Obciążenia administracyjne to koszty ponoszone przez przedsiębiorstwa, podmioty gospodarcze, obywateli i władze publiczne w związku ze spełnianiem nałożonych przez ustawodawstwo obowiązków w zakresie informacji, których nie zbieraliby i nie dostarczali, gdyby nie istniały takie przepisy.

Na mocy art. 4 ust. 3 i ust. 4 w tych dziedzinach wykonywanie kompetencji UE nie wyklucza wykonywania kompetencji przez państwa członkowskie.